Często zauważamy u siebie czy u dzieci, że trudno nam/im się na czymś skupić. Utrudnia to nam życie w pracy czy szkole, ale też w życiu codziennym, gdy podczas rozmowy tracimy wątek. Skąd się biorą te trudności? Oto kilka powodów:
- Urazy głowy
A przede wszystkim urazy kory przedczołowej mogą powodować zaburzenia koncentracji. Ze względu na swoją lokalizację jest szczególnie narażona na urazy – każdy z nas na pewno pamięta chociaż jedno uderzenie czołem o coś: potknięcie się, upadek z krzesła, wypadek komunikacyjny. Nie każdy uraz kończy się wizytą w szpitalu, ale nie oznacza to, że nasz mózg nie odczuł tego uderzenia. Pamiętajmy, że mózg – super miękki narząd „pływa” w płynie mózgowo-rdzeniowym, zamkniętym w twardej czaszce. Ciężko, aby ten płyn zamortyzował silne uderzenie.
Jakie mogą być objawy problemów dotyczących kory przedczołowej:
- krótki zakres koncentracji uwagi
- łatwe rozpraszanie się
- brak wytrwałości
- problemy z kontrolowaniem impulsów
- nadpobudliwość
- problemy z pamięcią krótkotrwałą
- trudność w uczeniu się na podstawie doświadczenia
- dezorganizacja
- Dystraktory
W domu – zazwyczaj rodzice zauważają, że ich dzieciom trudno się skupić, kiedy ilość czasu potrzebnego na odrobienie zadań domowych czy naukę się wydłuża lub efekt tej nauki nie jest zadowalający. Co ze środowiska domowego może na to wpływać:
- nauka przy głośnej muzyce*, włączonym telewizorze
- nauka w towarzystwie innych osób, które albo nie zachowują ciszy, albo robią jakieś interesujące = rozpraszające rzeczy
- nauka przy włączonym komputerze, do którego, co chwilę zerkamy – w końcu w internecie można znaleźć tyle fascynujących rzeczy 🙂
- brzęczący telefon z wiadomościami, pamiętajmy, że dzieci mają mnóstwo kont na portalach społecznościowych i każda informacja tam pojawiająca się daje o sobie znać
- nadmiar ciekawych rzeczy na biurku
- wykonywanie kilku zadań naraz – wykonuj swoje obowiązki po kolei
Te same kwestie dotyczą również dorosłych.
* badania wskazują, że słuchania utworów Mozarta (np. XII koncert fortepianowy C-dur, Wesele Figara, II koncert fletowy D-dur) pomaga dzieciom z zaburzeniami koncentracji uwagi
W klasie:
- hałas – trudno go uniknąć w grupie dzieci, aczkolwiek może on być dużym problemem dla tych dzieci, które są (nad)wrażliwe słuchowo
- zbyt wiele atrakcyjnych, kolorowych „gadżetów” na ścianach – mapy, plakaty, rysunki
- zbyt duża ilość uczniów – o ile w młodszych klasach liczba dzieci w klasie to ok. 25 (niby przyzwoicie, ale czy to nadal nie za dużo?), tak na późniejszym etapie edukacji nieraz osiąga ona ponad 30
- Niewystarczająca ilość snu
O tym, co takiego ważnego robi mózg podczas snu do przeczytania TUTAJ.
- Zła dieta
Dostarczanie właściwych składników odżywczych wpływa również na nasze funkcjonowanie poznawcze. Dr Daniel G. Amen zaleca osobom z zaburzeniami koncentracji uwagi dietę wysokobiałkową, z niewielką zawartością węglowodanów i stosunkowo niewielką ilością tłuszczów. Stabilizuje ona poziom cukru we krwi, co z jednej strony zapewnia energię, ale również zdolność do koncentracji uwagi. Pamiętajmy o tym zjadając śniadanie przed pracą czy szkołą, czyli posiłek szczególnie ważny, gdyż albo dodaje nam energii na początek dnia, albo od samego początku utrudnia start.
- Trudności emocjonalne/interpersonalne
rzadko łączymy fakt, że te trudności czy stres mogą odbijać się również na naszym funkcjonowaniu poznawczym.
Konflikty, stres w pracy, poczucie nieszczęścia, lęk o innych, przyszłość, żałoba – wszystkie te sytuacje obciążają nas psychicznie. Dodatkowo powodują, że są na tyle trudne, że myślimy tylko o nich – trudno wówczas wymagać od naszego mózgu, aby skupiał się na czymś innym.
W przypadku dzieci kwestia jest o tyle trudniejsza, że często jako dorośli nie wpadamy, że pewne sytuacje mogą być aż tak obciążające dla nich:
- konflikty w rodzinie – obserwowanie konfliktu i bycie w nim. O ile konflikt sam w sobie jest rzeczą naturalnym (przecież mamy prawo mieć odmienne zdanie na różne tematy – dzieci też!), o tyle to jak on wygląda robi różnicę. Jak dorośli odnoszą się do siebie podczas kłótni, jakie padają stwierdzenia („nienawidzę cię”, „rozwiądę się z tobą”??), jak rozwiązują go później – wszystko to wpływa na to, jak dziecko radzi sobie z takimi sytuacjami. Ponadto, obserwując rodziców będących w konflikcie, uczy się jak funkcjonować we własnych sytuacjach konfliktowych, czy to z rodzeństwem, czy koleżankami, kolegami
- konflikty w szkole – poczucie bycia nielubianym, odtrącenie przez grupę dzieci czy bycie ofiarą klasowego agresora (który również potrzebuje pomocy) – w końcu dziecko w szkole spędza po domu największą ilość czasu! Jest to więc bardzo ważna przestrzeń dla dziecka, a gdy nie czuje się tam akceptowane, na pewno trudno jest mu być radosnym i pełnym energii (m.in. do nauki, która swoją drogą kojarzy się z miejscem, gdzie nie jest się lubianym)
- rozstanie rodziców – samo w sobie rozstanie rodziców jest wyzwaniem dla dziecka, w końcu jego rodzina już nigdy nie będzie taka sama. Istotne jest również, co rodzice mówią dziecku o swoim rozstaniu (czy w ogóle coś mówią? Dzieci potrzebują wiedzieć, co się stało, że wszystko się zmienia), o tym, co mówią nawzajem o sobie, czy usiłują za wszelką cenę przypodobać się dziecku i przedstawić się w roli „tego fajniejszego” rodzica. Wszystko to sprawia, że poziom lęku, smutku, gniewu, niepokoju albo rośnie, albo ma szanse zmaleć
- utrata koleżanki, która się przeprowadza do innego miasta, zmiana szkoły, zmiana wychowawcy, śmierć ukochanego psa – pamiętajmy, że wrażliwość emocjonalna każdego z nas jest inna i każdy z nas inaczej przeżywa różne wydarzenia
Co zatem robić?
Obserwować, słuchać, rozmawiać – jako rodzice, partnerzy, przyjaciele. Przyjrzyjmy się, co dzieje się, z osobą, która nagle zaczyna inaczej funkcjonować, ciężko jej się skupić, gubi wątek podczas rozmowy, zapomina.
A praktyczniej:
- znaleźć sobie pasję, która będzie sprawiała radość
- więcej czasu spędzać z bliskimi, rozmawiać, pogłębiać relacje
- sport = endorfiny (hormon szczęścia :))
- medytacja
Jeśli nie możemy poradzić sobie sami z problemem, jaki się pojawił, warto to skonsultować ze specjalistą – psychologiem.
Warto również rozważyć terapię neurofeedback, a o tym, co to dokładnie już wkrótce 🙂
Opracowanie własne
gg
Polecana literatura:
Daniel G. Amen „Zmień swój mózg, zmień swoje życie”
Psychiatria. Pismo dla praktyków, „Zaburzenia poznawcze. Zbyt rzadko dostrzegany objaw depresji”, wyd. specjalne 5/czerwiec 2016